Zgromadzenie Sióstr Elżbietanek, współzałożycielka Zgrom., pierwsze przełożona generalna
Ur. 23 IX 1817 r. w Nysie w rodzinie Antoniego, czeladnika murarskiego i Barbary z d. Pfitzner. Maria miała starszą siostrę Matyldę. W mieście rodzinnym zdobyła wychowanie i wykształcenie przewidziane w pruskim programie nauczania (Deutsche Elementarschule) i przyswoiła sobie wiadomości z zakresu przedmiotów praktycznych. Po śmierci rodziców (ojciec zmarł przedwcześnie - brak daty śmierci, matka zmarła 11 VII 1842 r. w Nysie), którzy wpoili córkom wartości moralne, Maria była przygotowana do samodzielnego życia.
W tym czasie w Nysie rozpoczęła działalność samarytańską na rzecz chorych i opuszczonych Klara Wolff. Maria zachęcona przez ks. Franciszka Ksawerego Fischera, swego kierownika duchowego, przyłączyła się wraz ze swoją starszą siostrą Matyldą do akcji, zainicjowanej przez Klarę Wolff. Wyżej wymienione niewiasty od 27 IX 1842 r. wspólnie podjęły działalność charytatywną, której przewodnią ideą była leczenie "chorych członków mistycznego ciała Chrystusowego". W praktyce oznaczało to pielęgnowanie biednych chorych, opuszczonych w ich mieszkaniach, udzielanie pomocy i pociechy bliźnim, materialnie i duchowo zaniedbanym. Jasności co do podjętego działa szukały w modlitwie do Serca Jezusowego oraz Niepokalanej Matki, uczestniczyły w pielgrzymkach do Wambierzyc i Barda Śląskiego. Dynamiczne działanie zrzeszonych niewiast na rzecz biednych i chorych znalazło uznanie społeczne i poparcie duchowieństwa, które powzięło zamiar nadania "szarym siostrom" rangi zgromadzenia kościelnego. W związku z tym postanowiono wysłać dwie siostry (Klarę Wolff i Marię Merkert) do sióstr boromeuszek w Pradze w celu odbycia nowicjatu i zapoznania się z wzorową metodą pielęgnowania chorych. Wymienione siostry 1 XII 1846 r. przybyły do Pragi, gdzie 24 XII 1846 r. zostały przyjęte do nowicjatu. Tam zorientowały się, że reguła zakonna sióstr boromeuszek ambulatoryjną opiekę nad chorymi dopuszcza tylko w wyjątkowych okolicznościach: w okresie epidemii i w czasie wojny. W związku z tym Klara Wolff uznała swój dalszy pobyt u sióstr boromeuszek za bezcelowy i w październiku 1847 r. powróciła do Nysy. Maria pozostała nadal w nowicjacie w Pradze, skąd po rocznym pobycie została wysłana w charakterze pielęgniarki do Litomierzyc. Jednak na żądanie mieszkańców Nysy powróciła tam 27 II 1849 r., by podjąć pracę w szpitalu.
W końcu 1849 r. władze kościelne rozwiązały stowarzyszenie "szarych sióstr", nosząc się z zamiarem przyłączenia go do sióstr boromeuszek. W odpowiedzi na to Maria wraz z Franciszką Werner, nie chcąc zrezygnować z powołania, które uznały za wolę Bożą, od 30 VI 1850 r. podjęły na nowo pielęgnację opuszczonych chorych w ich mieszkaniach. Fakt opuszczenia przez "szare siostry" Zgromadzenia sióstr boromeuszek stał się przyczyną wielu przykrości, jakich doznały od osób duchownych, jak i części społeczeństwa. Ze względu na liczne prośby mieszkańców Nysy, Maria i Franciszka Werner zwróciły się 4 XI 1850 r. do władz miejskich i prawną opiekę, a później o pomoc materialną. Oficjalnie działalność wznowiły 19 XI 1850 r. Urzędowe i formalne ponowne zrzeszenie "szarych sióstr" nastąpiło 22 XII 1850 r. po przedłożeniu w magistracie listy członkiń oraz statutu. Od tego momentu kierunek całej działalności sióstr nadawała Maria, jako najstarsza i najbardziej aktywna we wspólnocie. W celu skuteczniejszego działania Zrzeszenia nabyła w maju 1852 r. dość obszerny dom przy ul. Szkolnej 87 w Nysie, w którym część pomieszczeń przeznaczono na użytek chorych i osób niesprawnych. Tam codziennie udzielano zgłaszającym się pomocy ambulatoryjnej i wydawano bezpłatne posiłki. Dla zapewnienia dalszego pomyślnego rozwoju Zrzeszenia Maria zwróciła się do magistratu miasta Nysy, prosząc o ustanowienie komitatu składającego się z życzliwych obywateli, którzy by spełniali funkcję nadzorczą, służyli dobrą radą, pomocą materialną, a przede wszystkim przyczynili się do uznania Zrzeszenia przez władze państwowe. Magistrat przychylił się do tej prośby sióstr. Ponadto ojcowie miasta wysłali pismo do regencji opolskiej z prośbą o nadanie Zrzeszeniu osobowości prawnej. Pruskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w decyzji z 19 VII 1858 r. uzależniło uznanie Zrzeszenia od zalegalizowania go przez władze kościelne. Maria jako przełożona Zrzeszenia wywierała istotny wpływ na duchową formację sióstr oraz na inicjatywę opiekuńcza i dobroczynną. Zasługą Marii był dynamiczny rozwój działalności wspólnoty. W okresie 1854-1859 na prośbę władz kościelnych i instytucji świeckich założyła 11 nowych filii, nie tylko w regionach katolickich, ale i w diasporze.
W 1858 r. Zrzeszenie zwróciło się do bpa Henryka Forstera z prośbą o kościelną legalizację. Biskup wrocławski, H. Forster, uznał 4 IX 1859 r. "szare siostry" jako kongregację kościelną pn. "Stowarzyszenie św. Elżbiety". Uznanie kościelne było osiągnięciem o znaczeniu historycznym - uniezależniło siostry od władz świeckich i dało Marii możliwość kierowania Zgromadzeniem pod nadzorem Kościoła. 15 XII 1859 r. odbyły się wybory zarządu, w wyniku których przełożoną generalną wybrano jednomyślnie Marię. Kurator Zgromadzenia, ks. Robert Urban, w piśmie do ordynariusza wrocławskiego napisał: "Spośród sióstr nie potrafiłbym wysunąć innej, która by lepiej nadawał się na stanowisko przełożonej generalnej nad Marię Merkert. Jest przepełniona wielką miłością do biednych i chorych. Odmawia sobie niejednego, aby móc drugim pomóc. Jest roztropna i zaradna w najtrudniejszym położeniu (...)".
Po zatwierdzeniu kościelnym siostry miały możliwość złożenia ślubów zakonnych. Pierwsze ślubowanie 26 najstarszych sióstr odbyło się 5 V 1860 r. we Wrocławiu. Rozwijające się Zgromadzenie wymagało powiększenia pomieszczeń nowicjatu i obszerniejszego domu mieszkalno-aministracyjnego. W tym celu Maria zakupiła trzy kamienice przy pl. Solnym i rozpoczęła budowę domu macierzystego w Nysie wraz z kaplicą (1863 r.). Innym ważnym zadaniem Marii było uzyskanie państwowych praw korporacyjnych, od czego w dużej mierze uzależniony był dalszy rozwój wspólnoty. Dokument nadający Zgromadzeniu prawa korporacji podpisał w Berlinie 23 V 1864 król Wilhelm I. Rozległa, coraz głośniejsza i doskonalsza samarytańska służba (również na polach bitew) była wynikiem dobrze przemyślanego programu życiowego Marii, który był w istocie bardzo prosty - bezinteresowna służba Chrystusowi w jego braciach i siostrach, niestrudzenie czynna i całkowicie wyzuta z siebie miłość Boga i bliźniego. Dalszą jej troską były starania o papieską aprobatę Zgromadzenia, które 12 V 1871 r. otrzymało dekret pochwalny wydany przez papieża Piusa IX. Maria Merkert, wyczerpana nieustającymi troskami o byt i rozwój Zgromadzenia oraz dolegliwościami fizycznymi, zakończyła swój żywot 14 XI 1872 r. w Nysie.
oprac. s. Aquina Schaefer, w: Siostry zakonne w Polsce, tom 1, Niepokalanów 1994 r.
